ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ

ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਐਪ੍ਰਲ ੧੭, ੧੯੯੩

ਮਰਦ, ਉਮਰ ੨੬


ਜਨ ਅੰਕੜਾ ਅਧਿਐਨ

ਪੜ੍ਹਾਈ

ਹਾਈ ਸਕੂਲ

ਵਿਆਹਿਆ/ਵਿਆਹੀ

ਨਹੀਂ ਜੀ

ਕਿੱਤਾ/ਨੌਕਰੀ

ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰਖਾਨਾ

ਧਰਮ

ਸਿੱਖ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ


photo


ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ, ਹਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ

ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ

ਹਾਂ ਜੀ, ੬-੭

ਪੁਰਾਣੇ ਤਸ਼ੱਦਦ

ਹਾਂ ਜੀ

ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਕ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ

ਪੀੜਤ ਖਾੜਕੂ ਸੀ

ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ

ਹਾਂ ਜੀ, ਮਾਰਚ ੨੯, ੧੯੯੩ ਅਤੇ ਐਪ੍ਰਲ ੧, ੧੯੯੩ ਦੇ ਵਿੱਚ

ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ

ਕਲਕੱਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤ/ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਘਰ

ਗਰਿਫਤਾਰੀ ਦੇ ਗਵਾਹ

ਮਾਂ ਪਿਓ; ਭੈਣ ਭਰਾ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ

ਸੁਰੱਖਿਅਕ ਦਸਤਿਆਂ ਨੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ੳਹ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ

ਹਾਂ ਜੀ

ਸੁਰੱਖਿਅਕ ਦਸਤਿਆਂ ਨੇ ਵਰਦੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ

ਨਹੀਂ ਜੀ

ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾ

ਪੈਸੇ

ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਜੱਜ ਜਾਂ ਮਜਿਸਟਰੇਟ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

ਨਹੀਂ ਜੀ


ਹਿਰਾਸਤ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ

ਜਗ੍ਹਾ

ਪੁਲਿਸ ਥਾਨਾ, ਦੀਨਾਨਗਰ, ੧੫+ ਦਿਨ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ

ਗਵਾਹ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ

ਪੀੜਤ ਨੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਤੇ ਗਰਮ ਮਿਰਚਾਂ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ


ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਐਪ੍ਰਲ ੧੭, ੧੯੯੩


ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀ ਕੀਤਾ

ਸਰੀਰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ

ਨਹੀਂ ਜੀ

ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ

ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ

ਸਸਕਾਰ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ

ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ


ਸੁਰੱਖਿਅਕ ਦਸਤੇ ਜੋ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ

ਸੁਰੱਖਿਅਕ ਦਸਤੇ ਜੋ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ

ਅਫਸਰ ਜੋ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ

ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਾਉਸ ਅਫ਼ਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ, ਦੀਨਾਨਗਰ

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ, ਦੀਨਾਨਗਰ

ਸੁਰੱਖਿਅਕ ਦਸਤੇ ਜੋ ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ

ਅਫਸਰ ਜੋ ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ

Prem Kumar, ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਾਉਸ ਅਫ਼ਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ


ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ

ਉਰਫ

ਹਨੇਰੀ

ਹਾਂ ਜੀ

ਹਾਂ ਜੀ

ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜਾ

੧੯੮੪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ; ਅੱਤਿਆਚਾਰ (ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ, ਤਸ਼ੱਦਦ, ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ); ਅੱਤਿਆਚਾਰ (ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ, ਤਸ਼ੱਦਦ, ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ)


ਹੀਲਾ ਅਤੇ ਅਸਰ

ਸੁਰੱਖਿਅਕ ਦਸਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ

ਨਹੀਂ ਜੀ

ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਰਵੀ ਕੀਤੀ

ਨਹੀਂ, ਡਰ/ਬਦਲੇ ਤੋਂ ਡਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਣਾ

ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਪਰ ਅਸਰ

ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਦੱਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਈ ਛੁੱਟ ਗਈ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਦੱਸ ਉਦਾਸ ਮਨੋਦਸ਼ਾ/ਸਦਮੇ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਪਰਿਵਾਰ ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਿਆ

ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕੀ ਮੰਗ

ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰ


ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੀੜਤ

ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਮੁਕਾਬਲੇ

ਨਹੀਂ ਜੀ

ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ

ਨਹੀਂ ਜੀ

ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਨਾਲ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ


ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ

Sibling, in detention with him at Dinanagar police station: When I would ask him, he would say, “I have been beaten very badly and they are going to kill me. They want to kill you as well, so they are planning to kill you. However, I am begging them to kill me but not to kill you as you are a child.”



ਸੰਖੇਪ ਵਰਨਣ/ਸਾਰੰਸ਼

Manohar Singh, also known as Haneri, was a Saini, Amritdhari Sikh, and a resident of village Kahnuwan. He was 26 years old at the time of his killing. Manohar Singh had graduated from 10th grade, and worked at a family-owned rice mill. Narinder Singh describes his brother as a “very good natured” individual whom people “still remember.”

Security officials detained and tortured Manohar Singh six to seven times prior to the detention leading to his killing. The local Station House Officer (SHO) targeted Manohar Singh’s family because his dad had protested illegal police abductions in his village. Manohar Singh’s brother, Narinder Singh, recounts: “[SHO] Bisambar [Das] was angry with my father over this. He held a grudge, and two to three months later, Bisambar Das abducted my brother Manohar Singh...They beat him very badly.” Narinder Singh added that after multiple illegal detentions and experiences of torture, “[f]ed up with the police’s beatings, Manohar Singh joined the militancy.” Manohar Singh voluntarily joined the Babbar Khalsa militant group as a response to his personal persecution and Operation Bluestar--the Indian Army attack on the Harmandir Sahib Complex in June 1984. Narinder Singh believes security forces subsequently targeted his brother because he was a militant.

Prior to the detention leading to Manohar Singh’s killing, the family faced harassment of security officials visiting their home, abducting and detaining family members, threatening them with harm, demanding money or valuables, confiscating or destroying property, and torturing them. Narinder Singh explains, “When Manohar Singh was away from home, police severely beat me, my older brother, and my father. They held my father in police stations for one year. They came to our home and insulted our mother. This continued for a long time. I had to drop my studies.”

Between April 1, 1993 and April 3, 1993, four to five Punjab Police officials, in civilian clothes, from Dinanagar police station arrested Manohar Singh from his uncle’s house outside of Punjab. They had abducted Narinder Singh, detained and tortured him for 8 to 10 days, and then brought him with them to his uncle’s house. His uncle lived in Kolkata, West Bengal, near Andal town in Paschim Bardhaman district. Sub-Inspector (SI) Jarnail Singh and SHO Jaswinder Singh, all affiliated with the Punjab Police from Dinanagar police station, led the abduction. Manohar Singh’s parents, sibling, cousin, and uncle witnessed the abduction, and the security officials informed the witnesses that they were taking Manohar Singh to Dinanagar police station.

Punjab Police officials detained Manohar Singh and his brother at a police station in Delhi, and then Dinanagar police station for more than 15 days. Narinder Singh recounts, “[Manohar Singh] told me, ‘They cut my legs apart. [They] cut open my legs with a cutter, and put hot peppers in [the wounds]. They humiliated [me] a lot.’” Punjab Police officials demanded money in exchange for Manohar Singh’s release.

On April 17, 1993, at 1 o'clock in the morning, Punjab Police officials from Gurdaspur police station killed Manohar Singh in the village fields in Dorangla town in Gurdaspur district. Punjab Police also killed two other individuals alongside Manohar Singh. One of the co-victims is identified as Baldev Singh, a resident of Dorangla town in Gurdaspur district. Narinder Singh was awake when the police took Manohar Singh and Baldev Singh out of their cells. SHO Prem Kumar of the Punjab Police from Gurdaspur police station participated in the killing. The family does not know of any witnesses to the killing.

Manohar Singh’s family learned of his killing from an article published in a newspaper between April 18, 1993 and April 19, 1993. The newspaper article alleged that police killed Manohar Singh in a genuine encounter.

Punjab Police officials did not return Manohar Singh’s body to his family. The family learned that the security officials cremated his body at a municipal cremation ground in Gurdaspur city and collected his ashes from there. The family does not know the date of cremation, or any other details about Manohar Singh’s cremation.

Following Manohar Singh’s killing, the family did not approach security officials, or a court or commission, due to fear of retaliation and because they believed it would have been ineffective. As a result of of Manohar Singh’s killing, someone in the family died due to depression or shock; they faced a significant loss of income and became impoverished; someone dropped out of school; and the family abandoned their home. The family also faced subsequent harassment of security officials visiting their home, insulting them, threatening them with harm, and confiscating or destroying their property. Today, the family believes the government should provide a memorial for victims.


ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਂ ੨੦੦੧ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿਧੀ ਗਿਆਨ ਵਾਸਤੇ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ।